شما اینجا هستید: خانهیادداشتخودکشی و انتخاب در یک دایره‌ي بسته

خودکشی و انتخاب در یک دایره‌ي بسته

پنج شنبه, 09 مرداد 1399 ساعت 21:08 شناسه خبر: 5313 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
دکتر مجتبا ترکارانی دکتر مجتبا ترکارانی سیمره

حال جامعه خوش نیست، شاید این خنثی‌ترین توصیفی باشد برای بیان حال این روزهای جامعه که زیر فشار فقر و ناامیدی و بی‌پناهی و..سرگردان مانده‌است. چه بسا واژه‌های تند و زمخت و واقعی‌تری برای بیان حال این روزهای جامعه باشد ولی عجالتا به این ناخوشی بسنده می‌شود!

شاخص‌ها و آمارهایی که برای بیان وضع و حال روز جامعه باید بیان و تحلیل شوند، مدت‌هاست که درکشوی محرمانه سازمان‌ها بایگانی شده و کسی از حال روز این شاخص‌ها خبر ندارد. مگر این‌که مقامی به لطف و کرمش قطره چکانی ذره‌ای از این شاخص‌ها در کام خلق بریزد و خبر از اوضاع بد جامعه دهد. ولی همه به حکم زندگی در این جامعه و مشاهدات حوادث پیرامونی می‌دانیم که حالمان خوش نیست حالا چقدر خوش نیستیم وآیا دیگران از ما بدترند یا بهتر، نمی‌دانم ولی می‌دانیم که همه ناخوشیم.....

یکی از شاخص‌هایی که حال ناخوش‌مان را نشان می‌دهد وضع خودکشی است. گرچه آمار به‌روزی از وضعیت خودکشی در استان را نداریم. ولی اعلام خبر رتبه‌ی چهارم خودکشی لرستان در سطح کشوراز زبان یکی از مقامات البته خبرغیر منتظره‌ای نبود در سالیان گذشته نیز تقریبا هم‌چنین رتبه‌ای داشتیم. گرچه این خبر در میان  دیگرخبرهاگم شد و هیجانی برای تحلیل و تبیین و گفتن و راهکار برنینگیخت جز اظهار تاسف و درماندگی و..

بنا به نظر صاحب‌نظران خودکشی بیش‌تر یک پدیده‌ی مدرن است در جوامع سنتی کمتر این پدیده وجود داشته است. خودکشی در جوامعی بیش‌تر رخ می‌دهد که انسان‌ها از قید و بندهای سنتی آزاد شده و قدرت انتخابگری دارند ودراین مسیر احساس می‌کنند راه برای انتخاب گزینه‌های مطلوب‌شان بسته شده و یا در بین انتخاب‌های متضاد درمانده می‌شوند. این احساس عاملیت و انتخابگری افراد به همراه بسته بودن ساختارها، معمولاً درشرایطی که فشارهای بیرونی زیادتر و بحران‌های اجتماعی و اقتصادی حادتر می‌شود باعث گرایش بیش‌تر افراد به خودکشی می‌شود. 

منابع و آثار اندک و پراکنده‌ای در زمینه گرایش به خودکشی درمناطقی مثل لرستان وجود دارد. یکی از منابع خوب در این زمینه  کتاب «فرهنگ و توسعه و خودکشی» اثر آقای اردشیر بهرامی است که به خوبی به دلایل و زمینه و علل پدید آمدن خودکشی در غرب کشور و مخصوصاً لرستان اشاره کرده است. مولف مطابق آمارها دلیل خودکشی در غرب کشور و حتا مناطق زاگرس‌نشین از بقیه‌ي نقاط کشور بیش‌تر است. به نظر مولف زمینه‌های تاریخی و اجتماعی را که باعث شده زاگرس به عنوان یکی از قطب‌های مهم خودکشی در ایران مطرح شود، می‌توان به توسعه‌نیافتگی این مناطق (نیمه‌سنتی و نیمه‌مدرن با غلبه سنت) و بسته بودن ساختارهای اجتماعی و فرهنگی جمع‌گرایانه، غالب بودن خرده‌فرهنگ‌های تشدید کننده خشونت در مناطق روستایی و عشایری و حوادث تاریخی مانند وجود جنگ‌ها و نزاع‌های محلی تا آثار و پیامدهای جنگ ایران و عراق و حتا موضوعات اقتصادی مانند بیکاری نسبت داد. ولی به نظر نگارنده آن‌چه علاوه بر موارد بالا می‌توان اضافه کرد این است که به‌دلایل مختلف همپا با افزایش عاملیت و انتخابگری افراد در این جامعه به‌خاطر توسعه‌ي نیم‌بند، فضای انتخاب بسیار محدود شده است. 

در حوزه‌ي اقتصادی امکان انتخاب شغل و استقلال فردی و داشتن یک زندگی عزت‌مندانه بسیار محدود شده است. در حوزه‌ی اجتماعی نیز امکان ازدواج و یا انتخاب داشتن ارتباطات مطلوب و یا داشتن سبک زندگی دل‌خواه روز به روز مسدودترشده، امکان مهاجرت به کلان‌شهرها و حتا خارج از کشور مشکل شده، در حوزه‌ي سیاسی و عرصه عمومی نیز امکان تغییر تاثیرگذاری بر شرایط اجتماعی و سیاسی تقریباً اگر نگوییم غیرممکن بسیار دشوار گشته است. در چنین شرایطی مدرنیته و به‌‌ویژه رسانه‌ها وفضای مجازی امکان‌ها و دریچه‌های ذهنی برای انتخاب راه حل و تخیل و آزادی باز نموده و دنیای آرمانی را پیش روی مخاطبان گشوده‌اند. ولی هم‌زمان ساختارهای عینی به شدت امکان انتخاب را محدودتر نموده‌است. 

چنین دوگانگی باعث شده که افرادی که از آستانه‌ی تحمل پایین‌تری برخوردارند ویا از حمایت‌های اجتماعی و نهادی محروم هستند و دسترسی مناسبی به خدمات روانی ندارند به مرور منزوی‌تر شده و در نهایت این انزوا یا به خودویرانگری یا دگرویرانگری برسند...خودویرانگری لزوما به خودکشی نمی‌انجامد.گاهی فرد با ایزوله کردن خود دچار اختلالات روانی شده و یا با گرفتار نمودن خود به اعتیاد شدید و بیغوله‌نشینی در سراشیبی انحطاط می‌افتد و یا به تدریج با نداشتن ارتباطات و تفریح و فراغت و شغل وارد چرخه فرسایشی خود ویرانگری می‌شود و قبل از آن‌که بمیرد مرده است.

خودکشی نیز شکلی از انتخاب آگاهانه و فعالانه خودویرانگری است. راهی است که فرد نمی‌خواهد به یکی از اشکال خود ویرانگری فوق تن دهد و از این رودست به خودکشی می‌زند.گاه با خودکشی در ملاء عام می‌خواهد به خانواده و اطرافیان وجامعه بفهماند که همگی در مرگ من مقصرید و وجدان اخلاقی آن‌ها را به پرسش بگیرد و از آن‌ها انتقام بگیرد. گاه در تنهایی خودش این را انجام می‌دهد و غریبانه از کنار دیگرانی که حتا مقصر می‌پندارد می‌گذرد و با بخشش و حلالیت دیگران، جان خود را برمی‌دارد ومی‌رود!!!.

به‌هرحال روند روبه رشد مسایل و آسیب‌های اجتماعی نشان می‌دهد که دورنمای خوبی در پیش رو نداریم. امکان‌ها و انتخاب‌ها بسیار محدود شده و امید و توانایی و قابلیت ما برای حل مسایل نیز در حال ضعیف شدن است. نهادهای رسمی و دولتی نیز مسئولیت خود را در پیگیری و شناسایی و مداخله در درمان اقشار آسیپ‌پذیر روانی انجام نمی‌دهند. هم‌بستگی اجتماعی بسیار کاهش یافته است. باورها و اعتقادات نیز دیگر اهرمی برای نگه‌داشتن افراد از سقوط در ورطه‌ی خودویرانگری نیستند. فشارهای طاقت‌فرسای اقتصادی و اجتماعی نیزآستانه‌ی تحمل افراد را کاهش داده و هر روز افراد بیش‌تری به زیر خط تحمل روانی کشیده می‌شوند. در چنین شرایطی احتمال بروز ناهنجاری‌های روانی و اجتماعی، خودویرانگری، خودکشی، دگرکشی و خشونت بسیار بسیار محتمل است. اگر دلسوز آینده این سرزمین و جان این مردمان هستیم باید بجنبیم و تصمیم‌های بزرگی بگیریم. نوشتن سند جامع پیشگیری و ردیف کردن وظایف سازمان‌ها و عمل کردن سازمان‌های مرتبط با بهداشت و سلامت روانی و اجتماعی جامعه در جای خود لازم است ولی درشرایطی که تعادل ساختاری به‌هم خورده و علل زمینه‌ساز خودکشی در حال رشد هستند چنان کفایت نمی‌کند. گرچه می‌توان با این اقدامات مداخله‌ای جان‌هایی را هم نجات داد و در این حد هم ارزشمند است اما بسنده کردن به این اقدامات بستن چشم بر روی علل اصلی است که خودکشی را تشدید می‌کند و آن‌هم وضعیت آنومیک و نابسامان جامعه است. وضعیتی که باعث شده آدمیان در یک دایره‌ي بسته انتخابشان پریدن از قفس جان باشد برای آزاد کردن از گره‌هایی که باز نمی‌شوند. به هوش باشیم که بدان‌جا نرسیم که جان آدمی از مزد گورکن ارزان‌تر باشد.چنین مباد!  

*جامعه‌شناس

چاپ شده در شماره‌ی 540 سیمره 5 امرداد 1399

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004