شما اینجا هستید: خانهیادداشتآيا خورشيد دوباره در بين‌النهرين خواهد دميد؟

آيا خورشيد دوباره در بين‌النهرين خواهد دميد؟

جمعه, 28 شهریور 1393 ساعت 23:57 شناسه خبر: 957 برای نظر دادن اولین باش!
این مورد را ارزیابی کنید
(2 رای‌ها)
seymare seymare r.bahrami

 در واپسين ساعات 9 ژوئن 2014، موصل سومين شهر بزرگ عراق در حالي به تصرف شبه‌نظاميان دولت اسلامي(داعش) درآمد که مقاومت قابل توجهي از سوي ارتش و نيروهاي امنيتي صورت نپذيرفت. تصرف برق‌آساي شهري با جمعيت قريب به 2 ميليون نفر آن هم با کمتر از پنج‌هزار نيرو در مقابل حداقل80 هزار نيروي عراقيِ مستقر در موصل، سياست‌مداران درگيرِ جنگ قدرت در بغداد را در بهت و حيرتي عميق فرو برد.

 

نيروهاي امنيتي و ارتش يا به‌دست اعضاي دولت اسلامي اسير و به سرعت تيرباران شدند و يا فرار را بر قرار ترجيح داده، اغلب به اقليم کردستان پناهنده شدند. علاوه بر تجهيزات جنگي عمدتا آمريکايي که پس از تصرف موصل به‌دست نيروهاي دولت اسلامي افتاد، آن‌ها توانستند با خالي‌کردن بانک‌هاي اين شهر، جايگاه خود را به‌عنوان ثروتمندترين گروه تروريستي جهان بيش از پيش تثبيت نمايند. اما اين پايان کار نبود؛ آن‌ها با علم به چند دستگي در ساختار قدرت عراق، به‌سرعت راه بغداد را در پيش گرفتند. استفاده از استراتژي جنگ رواني با حرکت‌دادن کاروان‌هاي نظامي انبوه و انتشار ويدئوهاي دهشت‌ناک از نحوه‌ي به قتل رساندن دسته‌جمعي نظاميان و حتا غيرنظاميان باعث شد نيروهاي دولت اسلامي در تصرف ديگر شهرهاي عراق از جمله شهر استراتژيک تکريت، زادگاه صدام‌حسين، ديکتاتور سابق، کار سختي پيش رو نداشته باشند. آن‌ها به‌راحتي و ظرف کمتر از يک هفته کنترل بخش اعظم استان‌هاي نينوا، صلاح‌الدين و انبار را در دست گرفتند. در اين ميان شايد اگر کمک‌هاي اطلاعاتي تسليحاتي ايران نبود، طولي نمي‌کشيد که شبه‌نظاميان دولت اسلامي که به بعقوبه در 60 کيلومتري شمال شرق بغداد رسيده بودند، در قلب پايتخت رژه‌ي پيروزي مي‌رفتند. اين گروه تروريستي هم‌چنين براي تصرف اربيل پايتخت کردستان عراق نيز تلاش کرد اما مقاومت نيروهاي پيش‌مرگه در کنار حمايت‌هاي ايران و آمريکا از حرکت بيش‌تر آن‌ها به سمت شرق جلوگيري کرد. آن‌ها اينک عملا قرارداد سايکس پيکو را ملغي اعلام کرده و مناطقي از عراق و سوريه را به وسعت کشور اردن در اختيار دارند. پايتخت‌شان را شهر رقه در سوريه قرار داده‌اند و از آن‌جا بر مناطق تحت تصرف حکم مي‌رانند. در اين مدت، هر شهر يا روستاي غيرسني چه در سوريه و چه در عراق که توسط اين گروه اشغال شده، شاهد نقض گسترده و آشکار حقوق بشر بوده است. از اعدام‌هاي دسته‌جمعي مردان تا به بردگي گرفتن زنان و اجبار اهالي به آوردن اسلامِ مورد تفسيرشان يا پرداخت جزيه، همه‌وهمه گوشه‌هايي از سياست‌هاي اعمالي دولت اسلامي است که حتا القاعده نيز از آن‌ها اعلام برائت نموده است.

البته همان‌طور که گفته شد تنها دليل نفوذ سريع دولت اسلامي در عمق خاک عراق را نبايد فقط‌وفقط در اتخاذ استراتژي‌هاي جنگي رواني رعب‌آور و دقيق خلاصه نمود. گروه‌هاي سياسي مذهبي عراقي به‌ويژه در اين اواخر تا مرز جنگ داخلي پيش رفتند. هر يک از اين گروه‌ها، ديگري را مسئول وضعيت کنوني عراق و پيش‌روي شبه‌‌نظاميان تندرو مي‌دانستند. در همان اثنا، با برگزاري انتخابات مجلس عراق در آوريل امسال مشخص شد که ائتلاف دولت قانون به رهبري نوري‌مالکي توانسته است حائز بيش‌ترين کرسي‌هاي پارلمان(92 کرسي از 328 کرسي) گردد. البته نخست‌وزير سابق عراق براي تشکيل سومين کابينه‌ي خود باز هم بايد با گروه‌هاي ديگر ائتلاف مي‌کرد. ائتلافي که به دليل عدم توافق بر سر دادن قدرت اجرايي کشور به مالکي هيچ‌گاه عملي نشد. گروه‌هاي کُرد و سني از مدت‌ها پيش، آقاي مالکي را به تبعيض سازمان‌يافته، عليه اين دو اقليت متهم مي‌کردند. آن‌ها بر اين باور بودند که مالکي با قبضه‌ي کامل قدرت، عراق را به سمت يک ديکتاتوري ديگر پيش مي‌برد. کردها چه بر سر سهم 17 درصدي خود از بودجه‌ي کشور و چه بر سر مسائل حل نشده‌اي مانند وضعيت حاکميت بر کرکوک، همواره با دولت مالکي اختلاف نظر داشته‌اند. اين اختلاف در نهايت آن‌ها را بر آن داشت تا مستقل از دولت مرکزي به صدور نفت به ديگر کشورها بپردازند. دولت عراق نيز متقابلاً از اختصاص بودجه به کردستان خودداري کرد. همين مسئله کافي بود تا کردها از تصميم خود مبني بر استقلال و تشکيل کشور کردستان سخن بگويند. ايده‌اي که نه تنها واکنش شديد دولت عراق را در پي داشت بلکه ايران، ترکيه و سوريه نيز به اين تصميم روي خوش نشان ندادند. از طرف ديگر سني‌ها نيز با متهم کردن مالکي به سپردن قدرت به حاميان شيعه‌اش، او را مسئول تضييع هدف‌مند حقوق اساسي‌شان قلمداد کردند. آن‌ها نه تنها هيچ‌گاه با مالکي به توافق نرسيدند بلکه بسياري از گروه‌هاي پرنفوذ سني، عملاً به شورش مسلحانه در شهرهايي مانند بعقوبه، رمادي و فلوجه روي آوردند. مالکي نيز با اعتقاد به برخورد قهري و نه مدني با اين اعتراضات، عراق را هر چه بيش‌تر در گرداب تجزيه فرو مي‌برد. او حتا نتوانست اتحاد خود را با ديگر گروه‌هاي شيعه از جمله مجلس اعلاي انقلاب اسلامي عراق و مقتدي‌صدر حفظ کند. عمارحکيم و مقتدي‌صدر که زماني از حاميان اصلي او براي در اختيار‌گرفتن عالي‌ترين پست اجرايي کشور بودند، اينک اما معرفي گزينه‌اي جديد براي نخست وزيري را مهم‌ترين شرط خود براي مشارکت در دولت جديد قرار داده بودند. آن‌ها مصرانه اعتقاد داشتند تا نوري‌مالکي در عراق قدرت را در اختيار داشته باشد، اين کشور بحران‌زده روي آرامش را نخواهد ديد.

 

مجموعه‌‌اقدامات نوري‌مالکي در مقام نخست‌وزير و عدم رضايت گروه‌ها و احزاب مهم سياسي، حتا ايران را که تا پيش از اين مهم‌ترين حامي خارجي دولت مالکي بود، مجاب کرد که در دوره‌ي جديد، سکان هدايت دولت عراق بايد در دست فردي غير از او قرار گيرد.

 

ايراني‌ها اينک، نيک مي‌دانستند که اصرار بر انتخاب مجدد مالکي هم روند تجزيه عراق را سرعت خواهد بخشيد و هم روابطه‌ي حسنه با ديگر گروه‌هاي عراقي را تحت‌شعاع قرار خواهد داد. آمريکا و ديگر کشورهاي غربي نيز شرط کمک به دولت عراق و مقابله با نيروهاي دولت اسلامي را تشکيل دولت وحدت ملي در اين کشور اعلام کردند. آن‌ها تلويحاً از سپردن پست رياست وزيران به گزينه‌اي غير از نوري مالکي استقبال کردند و آن را شرط اساسي آشتي ملي بين گروه‌هاي عراقي دانستند.

 

مخالفت‌هاي داخلي و خارجي با حکومت سه‌باره‌ي نوري‌مالکي سبب شد او سرانجام از مواضع قبلي خود کوتاه آمده و معرفي حيدرالعبادي به‌عنوان نخست‌وزير جديد به پارلمان را بپذيرد. او از هوادارانش خواست از هرگونه اقدام غيرقانوني براي اخلال در روند تشکيل کابينه‌ي آقاي عبادي پرهيز کنند و همين مسئله راه را براي برآمدن دولت جديد عراق هموارتر نمود.

 

حيدرالعبادي همانند نوري‌مالکي از اعضاي برجسته‌ي حزب الدعوه است که در زمان حکومت صدام‌حسين سال‌ها در لندن در تبعيد به‌سر مي‌برد. او اما برخلاف آقاي مالکي سياست‌مداري معتدل و به داشتن روابطه‌ي حسنه با کردها و سني‌ها شناخته شده است. از زمان بازگشت به عراق در سال 2003، او در پست‌هاي مهمي مانند وزير ارتباطات، مشاور نخست‌وزير، نماينده‌ي پارلمان و رئيس کميسيون اقتصاد و سرمايه‌گذاري مشغول به‌کار بوده است. از طرفي حضور درازمدت در پارلمان سبب شده روابط خوبي با نمايندگان پارلمان از طيف‌هاي مختلف داشته باشد و از طرف ديگر تبعيد بلندمدت در اروپا روابطي نزديک با سياست‌مداران غربي را برايش رقم زده است.

 

در شرايط بحراني کنوني، اولين و مهم‌ترين وظيفه‌ي آقاي عبادي بازگرداندن اعتماد متقابل بين دولت عراق و اقليت‌هاي سني و کرد است. در همين راستا و به‌عنوان اولين‌گام، شام‌گاه 17 شهريور و پس از هفته‌ها مذکرات سنگين و پيچيده، او بالاخره توانست کابينه‌اي متشکل از تمامي گروه‌هاي تاثيرگذار عراقي به پارلمان معرفي کند و اين کابينه توانست در نهايت از پارلمان راي اعتماد بگيرد. ايران و امريکا از تشکيل دولت وحدت ملي در عراق استقبال کرده‌اند. حسين اميرعبداللهيان معاون وزير خارجه‌ي ايران از حمايت تهران از دولت جديد عراق خبر داده است و جان‌کري نيز راي اعتماد به تيم آقاي عبادي را گامي بلند در جهت کاستن از تنش‌هاي قومي و مقابله با دولت اسلامي قلمداد کرد. در کابينه‌ي نخست‌وزير جديد، به شيعيان چهارده وزير، دو معاون رئيس‌جمهور و يک معاون نخست‌وزير، به سني‌ها هفت وزير، يک معاون رئيس‌جمهور و يک معاون نخست‌وزير و به کردها نيز سه وزير و يک معاون نخست‌وزير تعلق گرفته است. وزارت خانه‌هاي مهم خارجه، کشور و نفت به شيعيان، وزارت دارايي به کردها و وزارت دفاع نيز به سني‌ها واگذار شده است. نوري‌مالکي نيز به سمت تشريفاتي معاون‌اول رئيس‌جمهور برگزيده شده است. با همه‌ي اين‌ها، سه وزارتخانه، شامل: دو وزارتخانه‌ي‌کليدي کشور و دفاع هم‌چنان بدون وزير مانده‌اند. آقاي عبادي وعده داده است که ظرف يک هفته، کابينه را تکميل خواهد کرد.

 

اينک و با وجود تشکيل دولتي فراگير، اين نگراني وجود دارد که وزراي دولت جديد به دليل اختلافات عميق سياسي و ايدئولوژيک نتوانند با هم کار کنند. در اين کابينه از وزراي نزديک به ايران تا وزراي هم‌پيمان عربستان سعودي حضور دارند که در گذشته بارها کارشان از اختلاف به دشمني کشيده شده است. در صورت بروز اين مشکل، دولت عراق نه تنها توانايي مقابله با شبه‌نظاميان دولت اسلامي را نخواهد داشت، بلکه به‌سرعت مضمحل خواهد شد. با اين حال بايد ديد آيا عزم منطقه‌اي و بين‌المللي براي بازگرداندن آرامش به عراق و بيرون‌راندن نيروهاي دولت اسلامي از اين کشور وجود دارد؟ آيا تشکيل دولت جديد عراق به اين معني است که ايران و عربستان بالاخره بر سر عراق به توافق رسيده‌اند؟ 

 

 

 

 

 

 

 

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

سایت‌های مفید

سیمره در شبکه های اجتماعی

گستره‌ی توزیع

غرب و جنوب کشور

ایلام، کرمانشاه، کردستان، لرستان، خوزستان و همدان. همواره‌ی روزگار با سیمره جاری باشید!

سامانه‏‏‏‏‏‏ ی پیام کوتاه سیمره, منتظر پیشنهادها و انتقادات شما هستیم.
30009900998293

درباره سیمره

هفته‌نامه‌ی فرهنگی، اجتماعی، ورزشی

سال چهارهم

نشانی: لرستان، خرم‌آباد، خیابان شریعتی، روبه‌روی راهنمایی و رانندگی، اول زیرگذر شقایق

تلفکس: 06633407004